pewien zaskroniec w Krakowie…

… na przełomie wieków:

“Janka bardzo go lubiła; owijał się jej koło szyi i tak sobie po mieszkaniu chodzili. Gnieździł się chyba w krzewie klematisu, zawsze go tam widywałam. Ten krzew był rozpięty pod oknem pokoju muzycznego. Pamiętam naszego zaskrońca, jak siedział zwinięty, z wyciągniętą szyją, zupełnie jak na emblemacie wiedzy farmakologicznej [...]. Pił mleko z miseczki i zjadał małe żaby.”

Kazimiera Treterowa, Reportaż z mojego życia

kształty i koty

circa 1900

„Gdy przychodzili do nas goście i całe towarzystwo siedziało przy stole, jakimś sposobem wkręcałam się pod stół i tam szpilką do kapelusza (nosiło się szalenie długie) raziłam gości w siedzenie poprzez tonetowską plecionkę krzesła. [...]

Mieszkaliśmy z ciocią, siostrą matki. Była to bardzo przystojna młoda panna. Miała bardzo ładną figurę z wydatnym biustem, podkreślonym gorsetem, który podnosił piersi do takiej wysokości, że nasz kotek sypiał tam u cioci Reni jak na żywym materacu. Jak to często bywało, pan Rybczyński siedział często wieczorem z rodziną przy stole. Tymczasem ja w drugim pokoju porwałam stary gorset mamy, włożyłam go na siebie i wsadziłam sobie jeden jasiek z przodu, drugi z tyłu. Tak powypychana weszłam do jadalni mówiąc: “Ciocia Renia tak zawsze robi”, podczas gdy ciocia swoją obfitość kształtów zawdzięczała wyłącznie naturze. – Ciocia stanęła w pąsach.”

Kazimiera Treterowa. Reportaż z mojego życia

Miłosz i Świrszczyńska

Miłosz, Tłumacząc Annę Świrszczyńską na wyspie Morza Karaibskiego

Koło bananowców, na leżaku nad basenem / W którym Carol robi nago swoje pętle / Crawlem i klasycznym, przerywam jej / Pytając o synonim. I znów pogrążam się / W mruczącą polszczyznę, w rozpamiętywanie.

Z powodu nietrwałości umysłu i ciała, / Z powodu twojej czułości dla naszego losu / Przywołuję ciebie i będziesz między ludźmi / Choć napisałaś w wierszu: “Nie ma mnie”. / “Jaka radość, że nie ma mnie”. / Co wcale nie znaczy: “I do not exist / Ani: Je n’existe pas, i jest słowiańskie: / Mnie nietu, jak rodem z Orientu.

I, zaiste, wysławiając bycie: / rozkosz miłosnego dotyku, rozkosz biegania po plaży, / wędrowania po górach, nawet grabienia siana,

Znikałaś, żeby trwać bezosobowo.

Kiedy zobaczyłem ciebie raz ostatni, / Zrozumiałem, dlaczego ciebie nie lubili, / Ani twojej poezji. Z tą twoją białą grzywą / Tylko jeździć na miotle, mieć diabła za kochanka, / A ty jeszcze obnosiłaś się / Z filozofią wielkiego palca u nogi, / Żeńskiej szpary, pulsu, grubego jelita.

Definicja tej poezji: cokolwiek robimy, / Pragnąc, kochając, posiadając, cierpiąc, / Jest zawsze tylko tymczasem, / Bo musi gdzieś być inne, prawdziwe i stałe, / Choć zupełnie nie wiadomo, czym jest wieczność.

I ciało jest najbardziej tajemnicze, / Ponieważ tak śmiertelne, chce być czyste, /Uwolnione od duszy, która krzyczy: “Ja!”

Metafizyczna poetka Anna Świrszczyńska / Najlepiej czuła się stojąc na głowie.

***

Miłosz zrobił dla Świrszczyńskiej coś “przewrotnego” – wbrew jej niewysokiej pozycji w rodzimym kanonie literatury współczesnej, wypromował ją, obok Herberta i siebie, na jedną (sic!) z trzech najważniejszych powojennych poetów polskich. Dlatego każdy student polskiej literatury współczesnej w Stanach bez wahania wskaże ją, jako jedną z mistrzów. Jako mistrzynię. I na dodatek – jako modelową poetkę feministkę zza “żelaznej kurtyny”.

Literacka fascynacja Miłosza poezją Świrszczyńskiej, jak się tu ocenia, to efekt jego dążenia do poetyckiej pełni. Poetka reprezentowała żeńskość poezji, której Miłosz nie był w stanie sięgnąć – mistykę ciała, fizjologii, nie-intelektualnej wrażliwosci, metafizykę przemijania. A i klimat kalifornijski sprzyjał po temu, żeby poważnie potraktować pisarstwo kobiet i pisarki, właśnie jako komplementarny (a nie suplementarny) element sztuki literackiej. Miłosz był zafascynowany Świrszczyńską. Amerykańska polonistyka trwa w tej fascynacji nadal.

socjalizacja językowa

“Drugi obraz rysujący się w mych wspomnieniach to moment, kiedy ciotka, u której siedziałam na kolanach, uczyła mnie wymawiać ‘r’. Puszczała w wirowy ruch srebrnego guldena na stole, a ten kręcił się jak bąk, zataczając świetliste kręgi. Mówiła przy tym: ‘Renia, ryba, rura, Rybczyński’, a ja powtarzałam za nią.”

Kazimiera Treterowa, Reportaż z mojego życia

łaźnie, ciała, dialogi

Miłosz, Platońskie dialogi

Zawsze pod koniec tygodnia szliśmy z ojcem do łaźni na Tatarską.

Była powaga w dostawaniu wąskich kanap, osobnych dla każdego, na wspólnej sali z przedziałami jak w kolejowym wagonie.

I następnie w otwarciu drzwi, za którymi nagle wszystko inne, gęsta para przyciemniająca światło żarówek, w niej ledwo widoczne gołe postacie.

Z kranu nabierało się w cebrzyk zimnej wody / do polewania głowy, i z nim na półkę, tak wysoko / jak można wytrzymać, między ryki golców / smagających się wiennikami.

Męska ambicja nakazywała zostać tak długo, aż skóra wydelikacona gorącem zacznie odczuwać każde dotknięcie brzozowej witki niby uderzenie bicza.

Wydawanie ryków należało do obrzędu i oznaczało, że dosięga się granicy wytrzymałości.

Za powrotem do sali słuchało się rozmów, które toczyli grubi mężczyźni, każdy na swojej kanapie, okryty prześcieradłem.

Stali bywalcy: zamożni rzemieślnicy, przodownicy policji i żydowscy kupcy.

Ich dialogi nie zasługiwałyby na miano platońskich dialogów, ale prawie.

***

Miłosz, Po osiemdziesiątce

Niedługo skończy się parada, / Co za różnica, wypada nie wypada.

Jak będą mnie u- roz-bierali / Jakich dowiedzą się bio-detali.

Nieżywemu niedźwiedziowi co do tego, / Jak fotografować będą wypchanego.

Miłosz, Miles, and More…

Sprawa już przebrzmiała, wiem. Czytam Miłosza i pamiętam rejtana, jakiego gentle-posieł Rokita odwalił swego czasu w obronie płaszcza swojej germańsko-rosyjskiej bogdanki:

“Lecę Lufthansą, jaka miła stewardessa, oni tutaj

tak cywilizowani, że byłoby nietaktem pamiętać, kim byli.”

Lufthansą latam wiernie. I jedyne, czego im zapomnieć nie mogę, to szahrajstwa z Miles&More…

WWII Behind Closed Doors

Dokumet fabularyzowany. Duże wrażenie. Pierwszy, jaki widziałam, który pokazywałby drugą wojnę z perspektywy Polski – strategia zupełnie świadomie wybrana przez autorów. Spojrzenie na II wojnę się zmienia z biało-czarnego na bardziej sproblematyzowane. Na polską korzyść.

WWII Behind Closed Doors

Indiańska sztuka katolicka

Obrazy Ojca Johna B. Giuliani. Znalezione w Pala, California.

Święta Trójca (Chrystus jako wojownik Sioux, Bóg Ojciec jako Waken Tanka)

Dziewica Matka Choctaw z Dzieciątkiem

Błogosławiona Kateri Tekakwitha (zm. 1680)

Archaniołowie Michał, Gabriel i Rafael

Dziewica Cheyenne z Dzieciątkiem

Dziewica Hopi z Dzieciątkiem

Zwiastowanie Lacota

Zmartwychwstanie Navajo

Dziewica Patawatomi

Madonna Apachi

Chrystus Navajo

The Crow Trinity

Więcej na stronie . O autorze .

czyny nierządne

Boya rozważania na temat Art. 199 kodeksu karnego dotyczącego nierządu:

“Co to znaczy ‘bez jej wyraźnego pozwolenia’? Czy pp. prawodawcy widzieli kobietę (poza biedną prostytutką), która by dała kiedy ‘wyraźne zezwolenie’? Czy sama natura nie wprowadziła, nawet u zwierząt, w grę miłosną wzbraniania się samiczki jako środka mającego doprowadzić akt płciowy do pożądanej temperatury? Gdyby pp. prawodawcy – o ile nie mają osobistych doświadczeń w tej mierze – czytali bodaj Uwiedzioną Boya albo pierwszą pieśń w Don Juanie Byrona (’I szepcąc nie pozwolę, pozwoliła’), nie popełniliby tej omyłki.

A ‘zezwolenie dorozumiane’? Jak, przez kogo? Kto to ma ocenić? Pan sędzia? Trzeba by przed nim chyba odegrać całą scenę! Faktem jest, że tego rodzaju paragraf służyć może jedynie do nadużyć lub do ośmieszenia powago sądu. Wystracza tu zupełnie parag. 1 art. 202″ “Kto przemocą i groźbą albo podstępem doprowadza inną osobę” itp. – za co mu kropią pp. prawodawcy dziesięć lat więzienia. Niech i tak będzie; gwałt to jest rzecz brzydka, ‘podstęp’ już bardziej wątpliwa; ale owe ‘czyny nierządne bez wyraźnego lub dorozumienia zezwolenia’ – to już farsa.”

*

“… godny uznania liberalizm w stosunku do homoseksualizmu, który zniknął zupełnie z projektu kodeksu karnego. Nie zna to (mam nadzieję), aby pp. prawodawcy to zboczenie pochwalali; ale uznali, bardzo rozsądnie i zgodnie z duchem całej nowoczesnej nauki, że paragraf tutaj nic nie wskóra, a raczej, przeciwnie, mnoży tylko homoseksualistów, wytwarzając atmosferę sprzyjającą szantażowi i spekulacji fałszywych ‘homoerotów’.”

Tadeusz Żeleński (Boy), Nasi okupanci